✍عبدالحمید قیصری

از سال ۱۲۶۵ خورشیدی، سال تأسیس گمرک بندر ریگ، تا سال ۱۴۰۵، یکصد و چهل سال می‌گذرد؛ یکصد و چهل سال سابقه نهادی که بر اساس منابع و مطالب تاریخی موجود، از قدیمی‌ترین گمرک‌های استان بوشهر به شمار می‌آید و نام آن با تاریخ تجارت، دریانوردی و اقتصاد بندر ریگ گره خورده است.

۱۲۶۵ تنها یک عدد در تاریخ نیست؛ یادآور آغاز فعالیت نهادی است که طی ۱۴۰ سال، شاهد رفت‌وآمد بازرگانان، لنج‌ها، کالاها و نسل‌های مختلف مردم این بندر بوده است. گمرک بندر ریگ در طول این سال‌ها، بخشی از تحولات اقتصادی و تجاری این منطقه را به خود دیده و نام آن با بخشی از تاریخ معیشت و زندگی مردم بندر ریگ پیوند خورده است.

البته تاریخ تجارت بندر ریگ به ۱۴۰ سال محدود نمی‌شود. این بندر از گذشته‌های دور، پیشینه‌ای طولانی در تجارت و دادوستد داشته و ارتباط آن با دیگر بنادر و نقاط خلیج فارس، سابقه‌ای دیرینه دارد. در منابع تاریخی، از جایگاه بازرگانی بندر ریگ در دوره صفویه نیز سخن گفته شده است. بنابراین، پیشینه تجارت بندر ریگ بسیار قدیمی‌تر از تأسیس گمرک آن در سال ۱۲۶۵ است و تأسیس گمرک را می‌توان یکی از فصل‌های مهم این تاریخ دیرینه دانست.

بر اساس مطالب و منابع تاریخی، ناصرالدین‌شاه قاجار پس از گذشت حدود ۴۰ سال از آغاز پادشاهی خود، در سال ۱۲۶۵ دستور تأسیس گمرک در بندر ریگ را صادر کرد. همچنین ستاد نظارت گمرکات استان بوشهر، گمرک بندر ریگ را از قدیمی‌ترین گمرکات استان معرفی کرده و سال تأسیس آن را ۱۲۶۵ اعلام کرده است. بر اساس همین مطالب، سه سال پس از تأسیس گمرک بندر ریگ، گمرک بوشهر در سال ۱۲۶۸ و به دستور ناصرالدین‌شاه قاجار تأسیس شده است.

تأسیس گمرک در بندر ریگ نمی‌توانسته بدون توجه به موقعیت و پیشینه تجاری این بندر انجام شده باشد. بندر ریگ در دوره‌های گذشته محل رفت‌وآمد بازرگانان و دادوستد کالا بوده و ارتباط تجاری آن با بنادر و نقاط مختلف خلیج فارس، بخشی از تاریخ اقتصادی آن را شکل داده است.

از این رو، ۱۴۰ سالگی گمرک بندر ریگ در سال ۱۴۰۵، تنها یک مناسبت اداری نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ اقتصادی، تجاری و اجتماعی بندر ریگ و گوشه‌ای از تاریخ تجارت جنوب ایران است.

آیا این رخداد تاریخی دیده خواهد شد؟

اکنون که سال ۱۴۰۵ فرا رسیده و گمرک بندر ریگ وارد یکصد و چهلمین سال فعالیت خود شده است، این پرسش مطرح می‌شود:

آیا مسئولان محترم گمرک در بخش، شهرستان، استان و سازمان گمرک جمهوری اسلامی ایران، برای بزرگداشت این رخداد تاریخی، برنامه‌ای درخور شأن آن در نظر گرفته‌اند؟

انتظار می‌رود این مناسبت تنها به ثبت یک تاریخ در اسناد اداری محدود نشود، بلکه فرصتی برای پاسداشت ۱۴۰ سال سابقه گمرک بندر ریگ باشد؛ سابقه‌ای که بخشی از تاریخ اقتصادی و اجتماعی مردم این شهر است.

جمعی از اهالی و دوستداران تاریخ و فرهنگ بندر ریگ، با توجه به فرارسیدن سال ۱۴۰۵ و گذشت ۱۴۰ سال از تأسیس گمرک، خواستار توجه مدیران و مسئولان گمرک در سطح بخش، شهرستان، استان و سازمان گمرک جمهوری اسلامی ایران به این مناسبت تاریخی و فراهم کردن زمینه برگزاری مراسمی شایسته و درخور این پیشینه هستند.

پیشنهاد می‌شود برای این مناسبت، کمیته بزرگداشت یکصد و چهلمین سال گمرک بندر ریگ تشکیل شود و با همکاری مسئولان گمرک، فرمانداری، بخشداری، شهرداری و دیگر نهادهای مرتبط، برنامه‌ای شایسته برگزار شود.

برگزاری مراسم بزرگداشت، دعوت از پیشکسوتان و کارکنان قدیمی گمرک، گردآوری و نمایش اسناد و تصاویر تاریخی، ثبت خاطرات نسل‌های گذشته و معرفی جایگاه گمرک بندر ریگ در تاریخ تجارت منطقه، می‌تواند این سالگرد را به رویدادی ماندگار برای شهر تبدیل کند.

از ۱۲۶۵ تا ۱۴۰۵؛ ۱۴۰ سال تاریخ، تجارت و خدمت.

شایسته است مسئولان محترم در سطح بخش، شهرستان، استان و مرکز، این فرصت تاریخی را مغتنم بشمارند و برای برگزاری مراسمی درخور نام و پیشینه گمرک بندر ریگ گام بردارند.

این یک جشن ساده نیست؛ بزرگداشت ۱۴۰ سال از تاریخ یک نهاد و بخشی از هویت تاریخی بندر ریگ است.

منابع

– نگاهی به تاریخ و فرهنگ بندر ریگ ـ عبدالحمید قیصری
– سال‌شمار تاریخ ایران ـ دکتر عزت‌الله نوذری، ص ۱۵۷