✍درباره ی کتاب:
پله‌های وجود؛ تلاشی برای شکل‌دادن به یک دستگاه شعری–فلسفی

در سال‌های اخیر بخشی از شعر معاصر فارسی در حال حرکت به سوی افقی تازه است؛ افقی که در آن شعر تنها بیان احساس یا تصویرسازی نیست، بلکه به عرصه‌ای برای اندیشیدن دربارهٔ هستی، زبان و معنای تجربهٔ انسانی تبدیل می‌شود. دفتر شعر «پله‌های وجود» اثر فرشاد محقق‌پور را می‌توان در همین مسیر ارزیابی کرد؛ مجموعه‌ای که می‌کوشد به‌تدریج نوعی دستگاه شعری–فلسفی را شکل دهد.

مقصود از دستگاه شعری–فلسفی در اینجا آن است که شعرها تنها قطعات مستقل و پراکنده نیستند، بلکه در کنار یکدیگر شبکه‌ای از مفاهیم، تصاویر و پرسش‌های بنیادین را می‌سازند. در این شبکه، مفاهیمی مانند هستی، عدم، معنا، ادراک، حقیقت و دروغ، زبان و تنهایی به‌صورت پیوسته در شعرها بازمی‌گردند و هر بار در موقعیتی تازه ظاهر می‌شوند. به این ترتیب، مجموعهٔ «پله‌های وجود» صرفاً یک دفتر شعر نیست، بلکه نوعی میدان اندیشیدن شاعرانه دربارهٔ جهان و انسان است.

یکی از ویژگی‌های مهم این مجموعه، حرکت آن در افقی است که می‌توان آن را «شعر رخداد وجودی در افق پساساختارگرایی» نامید. در این رویکرد، شعر تلاش می‌کند لحظه‌هایی از مواجههٔ انسان با هستی را ثبت کند؛ لحظه‌هایی که در آن معنا قطعی و تثبیت‌شده نیست، بلکه در دل زبان و تجربه شکل می‌گیرد. در چنین شعری، واژه‌ها تنها حامل معناهای از پیش تعیین‌شده نیستند، بلکه خود به میدان رخداد تبدیل می‌شوند.

از همین رو، در بسیاری از شعرهای این دفتر، زبان به موضوعی برای تأمل تبدیل می‌شود. واژه‌ها گاه دچار لغزش معنایی می‌شوند، گاه میان حضور و غیاب حرکت می‌کنند و گاه مرز میان متن و نامتن را آشکار می‌سازند. این وضعیت باعث می‌شود شعرها به تجربه‌ای زبانی بدل شوند که در آن معنا همواره در حال شکل‌گیری و تغییر است.

در سطح تصویری نیز «پله‌های وجود» از عناصر ملموس زندگی روزمره بهره می‌گیرد. خیابان، ویترین، سکوت، تنهایی، صندلی، گربه، سنگفرش و دیگر عناصر شهری در شعرها حضوری مکرر دارند. این تصاویر ساده و آشنا، در بستر زبان شاعرانه به نشانه‌هایی تبدیل می‌شوند که پرسش‌های عمیق‌تری دربارهٔ حقیقت، ادراک و موقعیت انسان در جهان را برمی‌انگیزند. به این ترتیب، شعرها میان تجربهٔ زیستهٔ معاصر و تأملات فلسفی پلی برقرار می‌کنند.

در بسیاری از قطعات این مجموعه، نوعی تنش میان مفاهیم متضاد شکل می‌گیرد؛ میان حقیقت و دروغ، طبیعت و مصنوع، حضور و غیاب، معنا و بی‌معنایی. این تنش‌ها معمولاً به نتیجه‌ای قطعی ختم نمی‌شوند، بلکه به فضایی تأملی تبدیل می‌شوند که خواننده را در فرآیند تولید معنا مشارکت می‌دهد. در چنین وضعیتی، شعر نه پاسخ قطعی، بلکه میدان پرسش است.

نام کتاب نیز خود حامل معنایی نمادین است. «پله‌های وجود» می‌تواند استعاره‌ای از حرکت تدریجی انسان در مسیر فهم هستی باشد؛ حرکتی که هرگز به نقطهٔ پایانی نمی‌رسد و هر تجربهٔ تازه همچون پله‌ای دیگر در مسیر شناخت جهان و خودِ انسان ظاهر می‌شود.

آیین رونمایی از کتاب «پله‌های وجود» در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ در سالن یاس تهران برگزار شد. این برنامه هم‌زمان با گردهمایی انجمن فرهیختگان نوآور به ریاست دکتر فردین شورج، دکترای کارآفرینی برگزار گردید. در این مراسم جمعی از علاقه‌مندان ادبیات حضور داشتند و آقای رضوان ابوترابی، شاعر شناخته‌شدهٔ معاصر، نیز به سخنرانی پرداخت و دربارهٔ اهمیت تجربه‌های نو در شعر امروز سخن گفت.

انتشار «پله‌های وجود» را می‌توان گامی در جهت گسترش گفت‌وگوی میان شعر و اندیشه در ادبیات معاصر دانست. این مجموعه نشان می‌دهد که شعر همچنان می‌تواند فضایی برای طرح پرسش‌های بنیادین دربارهٔ هستی، زبان و تجربهٔ انسانی باشد؛ پرسش‌هایی که در مرز میان شعر و تفکر شکل می‌گیرند و هر بار در خوانش تازه‌ای از متن دوباره زاده می‌شوند.
نصیر بوشهر انلاین