✍بهرام نکیسا.
این روزها در سایه الطاف الهی و ایثار و دفاع مردان میادین دفاع و دیپلماسی و همدلی و همراهی ملت و دولت در برابر دو ارتش مجهز و متجاوز به ایران عزیز و در سالروز درگذشت مانا یاد استاد کمال الملک، مجدداً به تماشای فیلم سینمایی کمال الملک که درام تاریخی به روایت و سبک روانشاد علی حاتمی از زندگی استاد بی نظیر نقاشی ایران کمال الملک می باشد، نشستم.
کمال الملک لقبی است که ناصرالدین شاه به میرزا محمد خان غفاری کاشانی داده است.
« روزی ناصرالدین‌شاه برای بازدید به دارالفنون می رود و تابلوی نقاشی‌ای را می بیند که کمال‌الملک نوجوان چهره‌ی یکی از عموهای شاه –اعتضادالسلطنه- را به‌ زیبای کشیده است. شاه این تابلو را بسیار ستود و دستور می دهد که محمد غفاری راهی دربار شود و در آن‌جا به کار نقاشی بپردازد. این سرآغاز زندگی هنری پُر فراز و نشیب نقاش معروف ایران بود. هنر نقاشی استاد غفاری در دربار به‌جایی رسید که ناصرالدین‌شاه شیفته‌ی تابلوهای هنرمندانه او شد و همانند یک‌ شاگرد در نزد او نقاشی آموخت و استاد غفاری را نخست «نقاش‌باشی» و سپس «کمال‌الملک» لقب داد».
سال تولید این فیلم سینمایی سال ۱۳۶۲ است. دقیقاً سالهایی که ایران درگیر یک جنگ معروف به هشت سال دفاع مقدس بوده است.
با توجه به سال تولید فیلم مذکور، نکته جالب اینکه حکمرانان آن دوران از نیازهای فرهنگی و هنری جامعه در آن بحبوحه دفاع و جنگ غافل نبوده اند و زمینه تولید چنین آثار فاخری را در کشور فراهم نموده اند. لازم به ذکر است که شهرک سینمایی غزالی هم به همت و تلاش و طراحی مانا یاد علی حاتمی در همان سالهای دفاع مقدس احداث گردیده است.
ژنرالهای سینمای ایران، از عزت سینمای ایران زنده یاد عزت الله انتظامی تا مانا یادان هنرمندان مهربان و مردمی جمشید مشایخی، محمد علی کشاورز، داود رشیدی و …، تا استاد ارجمند علی نصیریان و سرکار خانم لیلا حاتمی و…، که خداوند حافظ و نگهدارشان باد، در فیلم سینمایی کمال الملک نقش آفرینی داشته اند.
زنده یاد علی حاتمی هنرمندانه در فیلم سینمایی کمال الملک جایگاه هنر و هنرمندان و سلوک حکام و برخی درباریان را با اصحاب فرهنگ و هنر و ماجرای امضای فرمان مشروطیت روایت می نماید. او از حسادت، بیماری و مرضی که بعضاً چه بسا ناخواسته در برخی افراد زمینه آن وجود دارد و باید از شر این بیماری و عارضه به یکتای بی همتا پناه برد، در این فیلم با ظرافت و هنرمندی تمام اشاره می نماید.
حسادت بیماری است. بیماری که وای به روزی که اگر بجان حکمرانان یک جامعه نسبت به هم افتد. آنگاه ملت و میهنی را به فلاکت و نابودی می کشاند. به همین دلیل نیز توصیه گردیده که نباید بنا به گفته ها و شنیده ها این و آن نسبت به موضوع و شخصی تصمیم گرفت و قضاوت نمود. چه بسا از سر حسادت و جهالت، حسودی سخنی گوید و حق احدی ضایع گردد و آنگاه است که پای حق الناس و … ، به میان می آید. هر چند که جبران محرومیت جامعه از آن شخصیت هنرمند دیگر دشوار و امکان ناپذیر است.
آری در این فیلم سینمایی کارگردان حسادت افراد به یکدیگر و کشانیدن پای طبقه هنرمند در مناقشه درباریان و سیاست گذاران را به خوبی به نمایش می‌گذارد.
استاد کمال الملک و سایر نقش های در این فیلم دیالوگی های پرمعنا و زیبا و عالی دارند. دیالوگ‌هایی تکرار نشدنی به قلم سعدی سینمایی ایران مانا یاد علی حاتمی .
کارگردان با ظرافت در فیلم سینمایی کمال الملک از دارالفنون که اولین کانون استقلال علمی ایران برای تحول و پیشرفت بود، مدرسه و مرکزی که بدست میرزا تقی خان امیرکبیر تأسیس گردیده بود یاد می نماید تا در جایی دیگر که در فیلم نیاز به استفاده از نام آن شخصیت برجسته و تاریخی ایران است راه برای ذکر نام آن بزرگ مرد توسعه و پیشرفت ایران باز باشد.
دارالفنون کانونی برای علم، هنر، صنعت و مهارت آموزی بود. افسوس حسادت درباریان و نفوذ خارجیان نگذاشت عمر آن مرد بزرگ، تا به دیدن اولین گروه از فارغ‌التحصیلان آن، باقی ماند. هم او که سالها بعد در تبعید و در حمام فین کاشان با زدن رگ دستش به شهادت رسید و انگار از آن پس بود که گویا رگ تولید و صنعت در ایران هم زده شد و حرکت چرخ توسعه در این کشور کُند گردید.
عجب دیاری است این دیار کاشان. زادگاه محمد غفاری نقاش چیره دست معروف به «کمال الملک» و سهراب سپهری معروف به شاعر و نقاش «طبیعت».
علی حاتمی در کمال الملک اخلاق حکمرانان و عدم تحمل و درک یکدیگر آنان با خود و اصحاب هنر را یاد آور می گردد.
در فیلم سینمایی کمال الملک مثل همه آثار دیگر مانا یاد علی حاتمی ایران و اسلام، سنت و مدرنیته و عشق به وطن و هنر ایران و ایرانی موج می زند و آدمی را به تاریخ گذشته این سرزمین می برد.
در فیلم سینمایی کمال الملک در کنار ایفای نقش خوب هنرمندان، ذوق و هنر نویسنده و کارگردان از زبان و در قالب چهره
: های تاریخی بیان گردیده است
تماشای این اثر هنری مانا یاد علی حاتمی را در ایام دو مناسبت سالروز درگذشت استاد محمد غفاری کاشانی، کمال الملک و زاد روز تولد علی حاتمی سعدی سینمایی ایران پیشنهاد می نمایم.
روح همه هنرمندان از دنیا رفته در این فیلم سینمایی و استاد کمال الملک شاد و یادشان گرامی و بخیر باد.
ان شاءالله.